قاعدهٔ رایج در صندوقهای قرضالحسنه ساده است: هر کس مدت بیشتری پول بیشتری در صندوق نگه داشته، وام بزرگتری میگیرد. اجرای همین قاعدهٔ ساده اما به چند تصمیم ریز نیاز دارد؛ اینکه مانده روزانه سنجیده شود یا ماهانه، کمترین مانده ملاک باشد یا میانگین، و مبلغی که بابت وثیقهٔ وام دیگری مسدود شده امتیاز بیاورد یا نه. هر کدام از این انتخابها نتیجه را برای یک عضو تغییر میدهد.
ماژول امتیاز و اهلیت دارا برای همین ساخته شده است. در ادامه مسیر مانده تا سقف وام را قدمبهقدم مرور میکنیم.
امتیاز روزانه، هر شب
هر شب ماندهٔ پایان روز حسابها خوانده میشود. به هر حساب یک سیاست امتیاز منتسب است که تعیین میکند امتیاز با کدام روش و چه پارامترهایی حساب شود. نتیجه به شکل دو عدد ثبت میشود؛ امتیاز همان روز و امتیاز تجمعی تا آن روز. چون محاسبه هر شب انجام میشود، امتیاز هر عضو همیشه آماده است و لازم نیست هنگام درخواست وام از نو حساب شود.
یازده روش امتیازدهی
روش امتیازدهی مشخص میکند مانده چطور به امتیاز تبدیل شود. یازده روش در اختیار است که چند نمونهٔ پرکاربرد آن اینهاست:
- میانگین ماندهٔ روزانه. جمع ماندههای روزانه تقسیم بر تعداد روزهای بازه. ساده است و برای اعضا بهراحتی توضیح داده میشود.
- کمینهٔ ماندهٔ پایان روز. کمترین مانده در کل بازه ملاک است. برای صندوقی مناسب است که میخواهد به ماندگاری پول امتیاز بدهد و واریزهای کوتاهمدتِ پیش از درخواست وام را بیاثر کند.
- کمینهٔ ماهانه. کمترین ماندهٔ هر ماه گرفته و میانگین میشود. ماه میتواند ماه شمسی باشد.
- امتیاز روزانه با وزن. هر واحد مانده در هر روز امتیاز میآورد. برای مبلغ مسدود، حساب راکد یا حساب محدودشده میتوان وزن کمتری گذاشت و روزهایی را که مانده از حد معینی کمتر است نادیده گرفت.
- پلکان تصاعدی. مانده به پلههایی تقسیم میشود و هر پله ضریب خود را دارد، شبیه محاسبهٔ پلکانی مالیات. برای صندوقی مناسب است که میخواهد سپردههای بزرگتر را تشویق کند.
- روشهای ترکیبی. ترکیب کمینه و میانگین ماندهٔ روزانه، یا امتیازی که با مدت نگهداری حساب بیشتر میشود.
از امتیاز تا سقف تسهیلات
سیاست اهلیت امتیاز را به مبلغ تبدیل میکند. چهار مدل اهلیت وجود دارد:
- ضریب ثابت: سقف برابر است با امتیاز ضرب در یک ضریب.
- پلکانی: ضریب بسته به اینکه امتیاز در کدام بازه باشد تغییر میکند.
- پاداش سابقه: سقف پایه با هر ماه سابقهٔ عضو کمی بالا میرود.
- ترکیبی: میانگین وزندار چند مدل.
پس از محاسبهٔ خام، سقف طبق قاعدهٔ گرد کردن سیاست گرد میشود و کف و سقف مبلغ روی آن اعمال میشود. اگر آییننامهٔ صندوق وام کمتر از مبلغ معینی را پرداخت نمیکند یا برای وام سقف مشخصی دارد، همینجا اعمال میشود.
قاعدهها بیرون از کد
هر روش امتیازدهی یک الگوی محاسبهٔ ثابت است و پارامترهایش، مثل واحد امتیاز، پلهها و ضریبها، در خود سیاست ذخیره میشوند. سیاست نسخه و تاریخ اعتبار دارد. اگر هیئتمدیره تصمیم بگیرد قاعده از ابتدای سال عوض شود، نسخهٔ تازهٔ سیاست با تاریخ شروع اعتبار تعریف میشود و برای این کار برنامهنویس لازم نیست.
شبیهسازی
عضو صندوق یا کارشناس شعبه میتواند ببیند اگر ماندهٔ فعلی تا تاریخ مشخصی حفظ شود، سقف وام چقدر خواهد بود. شبیهسازی با همان روش و همان سیاستی انجام میشود که محاسبهٔ واقعی با آن انجام میشود. پس عددی که عضو میبیند با عدد روز درخواست فاصلهای ندارد، مگر اینکه در این فاصله مانده یا سیاست تغییر کرده باشد.
چند نکته برای طراحی سیاست
- پیش از انتخاب روش، آییننامهٔ صندوق را دقیق بخوانید. بسیاری از آییننامهها بیآنکه نامی ببرند، یکی از همین روشها را توصیف کردهاند.
- اینکه سپردهای که وثیقهٔ وام دیگری است برای وام بعدی هم امتیاز بیاورد یا نه، باید پیش از فعالسازی سیاست روشن شود. وزن جداگانهٔ مبلغ مسدود برای همین پیشبینی شده است.
- سیاست تازه را پیش از فعال کردن، با شبیهسازی روی چند حساب نمونه امتحان کنید.
- قاعده را برای اعضا منتشر کنید. عضوی که بداند امتیازش چطور حساب میشود، نوبت وام را راحتتر میپذیرد.
باشگاه مشتریان دارا هم منطق مشابهی دارد. امتیاز وفاداری با موتور قواعد خودش ساخته میشود، برای جلوگیری از سوءاستفاده سقف دارد و هنگام نقد شدن، سند حسابداری آن در هستهٔ مالی ثبت میشود.
- #امتیازدهی
- #اهلیت
- #صندوق_قرضالحسنه
- #سپرده
