بسیاری از نرمافزارهای بانکی بر پایهٔ مدل وام بهرهای ساخته شدهاند و عقود اسلامی بعدها به آنها اضافه شده است. نتیجه معمولاً این است که محاسبهٔ برخی عقود در کاربرگهای جداگانه انجام میشود و فقط عدد نهایی وارد سامانه میشود. در دارا عقد از ابتدا بخشی از تعریف محصول است و محاسبهاش در خود سامانه انجام میشود.
خط اعتباری، جایی که محصول تعریف میشود
هر محصول تسهیلات با یک خط اعتباری شروع میشود. کارشناس محصول در خط اعتباری این موارد را تعیین میکند:
- عقدی که محصول بر پایهٔ آن است
- نرخ سود، نرخ جریمه و کارمزد صدور
- کف و سقف مبلغ
- سیاست شروع اقساط
- انواع وثیقهٔ مجاز و دستههای مدارک لازم
- شعبههایی که اجازهٔ پرداخت این محصول را دارند
- ابزار دریافت وجه، یعنی کیف پول یا کارت
با این تعریف، راهاندازی یک طرح تازه، مثلاً وام ازدواج اعضای صندوق یا تسهیلات خرید کالا، در حد پیکربندی است و به تغییر کد نیاز ندارد.
پانزده عقد و پانزده ماشینحساب
دارا پانزده عقد اسلامی را میشناسد و هر کدام ماشینحساب خود را دارد. مرابحه، قرضالحسنه، اجاره و مضاربه نمونههایی از این فهرستاند. رفتار هر عقد با چند ویژگی مشخص میشود؛ سودبر بودن، نیاز به وثیقه و تعلق جریمه در صورت تأخیر. خط اعتباری میتواند جزئیات را دقیقتر کند، اما ویژگیهای عقد بر آن مقدم است. در عقد قرضالحسنه نرخ سود صفر است و سامانه ثبت نرخ دیگری را برای آن نمیپذیرد.
شمارهٔ هر پرونده هم نشانی از عقد دارد. این شماره از کد شعبه، کد عقد، کد مشتری و یک شمارهٔ ترتیبی ساخته میشود و کارمند با نگاه به آن میفهمد پرونده به کدام شعبه و کدام عقد تعلق دارد.
جدول اقساط با تقویم شمسی
جدول اقساط در لحظهٔ پرداخت وام ساخته میشود. سررسیدها با تقویم شمسی و روز ثابت ماه تعیین میشوند؛ اگر سررسید قسط اول دهم مهر باشد، اقساط بعدی هم دهم هر ماه شمسی خواهند بود. این موضوع برای مشتری بدیهی است، اما سامانههایی که سررسید را با تقویم میلادی حساب میکنند اغلب در همین نقطه خطا میکنند.
سود بسته به تعریف خط اعتباری به یکی از این سه شکل در جدول مینشیند:
- دریافت یکجا و نقدی، بیرون از اقساط
- افزوده شدن کل سود به قسط اول
- توزیع مساوی میان اقساط، با گذاشتن باقیماندهٔ گرد کردن روی قسط آخر
بازپرداخت و ترتیب تخصیص
وقتی مشتری قسطی را میپردازد، مبلغ به ترتیبی که بانک مرکزی تعیین کرده تخصیص داده میشود؛ اول جریمه، بعد سود و در آخر اصل. اگر عقد سودبر نباشد سهم سود صفر است و اگر عقد جریمهٔ تأخیر نپذیرد، سهم جریمه هم صفر میماند.
جریمهٔ تأخیر روزشمار است و هر شب برای اقساط سررسیدگذشته محاسبه میشود. خط اعتباری میتواند دورهٔ تنفس داشته باشد؛ اگر تأخیر از این دوره کمتر باشد، جریمهای ثبت نمیشود.
از سررسیدگذشته تا سوخت
اقساطی که پرداخت نمیشوند پرونده را در طبقهبندی معوقات جلو میبرند؛ سررسیدگذشته، معوق، مشکوکالوصول و در نهایت سوخت. برای طبقههای معوق، ذخیرهٔ مطالبات با نرخهای ۲، ۲۵ و ۱۰۰ درصد در نظر گرفته میشود. طبقهبندی بهصورت دستهای روی همهٔ پروندهها اجرا میشود و لازم نیست کسی فهرست معوقات را دستی تهیه کند.
عقد اعتباری
یکی از پانزده عقد، عقد اعتباری است که برای خرید اعتباری طراحی شده است. مشتری در طول دوره از اعتبار خود خرید میکند و در پایان دوره صورتحساب مصرف صادر میشود. پردازش شبانه مصرف دوره را به تسهیلات اقساطی با جدول شمسی تبدیل میکند و سند آن را در هستهٔ مالی ثبت میکند. در دورهٔ تنفس کارمزد ثابت و پس از آن جریمهٔ روزشمار اعمال میشود.
وثیقه
شانزده نوع وثیقهٔ استاندارد در سامانه تعریف شده است؛ از طلا، سفته و چک صیادی تا ملک، خودرو، سهام و ضامن شخص ثالث. ارزشگذاری هر وثیقه نسخه دارد و ارزیابی تازه سابقهٔ ارزیابی قبلی را پاک نمیکند. آزادسازی وثیقه فقط وقتی انجام میشود که وضعیت پرونده اجازه بدهد، و اگر سامانه نتواند وضعیت را با اطمینان تشخیص دهد، درخواست آزادسازی رد میشود.
وقتی وثیقه سپرده باشد، تمام یا بخشی از مانده مسدود میشود و مسدودی به شمارهٔ همین قرارداد ارجاع میدهد. کارمند باجه در صفحهٔ حساب میبیند چه مبلغی و برای کدام پرونده بسته شده است.
- #تسهیلات
- #عقود_اسلامی
- #جدول_اقساط
- #تقویم_شمسی
- #معوقات
